تفاوت حواله سوئیفت (SWIFT) و حواله سپا (SEPA) چیست؟ راهنمای جامع 2026

حواله دلار – حواله یورو – زمانی که وارد دنیای تبادلات مالی بین‌المللی می‌شوید، با اصطلاحات مخفف و پیچیده‌ای روبرو خواهید شد که ندانستن معنای آن‌ها می‌تواند صدها دلار برای شما هزینه تراشی کند. احتمالا نام‌های سوئیفت (SWIFT) و سپا (SEPA) به گوشتان خورده است. بسیاری از مشتریانی که برای اولین بار به ایران اروپا مراجعه می‌کنند، تصور می‌کنند این دو، صرفاً نام‌های متفاوتی برای یک کار واحد هستند: «انتقال پول».

اما واقعیت چیز دیگری است. انتخاب بین این دو شبکه، مانند انتخاب بین هواپیمای باربری اقیانوس‌پیما و قطار سریع‌السیر شهری است. یکی شما را به هر نقطه‌ای از کره زمین وصل می‌کند (به شرط پرداخت هزینه بالا و زمان بیشتر)، و دیگری انتقالی ارزان و برق‌آسا را در جغرافیایی محدود تضمین می‌کند.

اگر قصد ارسال حواله دلار به آمریکا، کانادا یا استرالیا را دارید، چاره‌ای جز عبور از مسیر قدیمی سوئیفت ندارید. اما اگر مقصد شما اروپاست، حواله سپا قواعد بازی را به نفع جیب شما تغییر می‌دهد. در این مقاله ۳۰۰۰ کلمه‌ای، قرار است ذره‌بین را روی تار و پود این دو سیستم بگذاریم. می‌خواهیم بدانیم وقتی دکمه “ارسال” را فشار می‌دهیم، پول شما از چه مسیرهایی می‌گذرد، چرا کارمزدها متفاوت است و چگونه می‌توانیم بهترین روش را برای نیازهای تجاری یا شخصی خود انتخاب کنیم.

فصل اول: کالبدشکافی حواله سوئیفت (SWIFT)؛ ستون فقرات بانکداری جهان

برای درک هر چیزی، باید به ریشه‌ها برگردیم. کلمه SWIFT مخفف عبارت Society for Worldwide Interbank Financial Telecommunication (جامعه جهانی ارتباطات مالی بین‌بانکی) است.
برخلاف تصور رایج، سوئیفت “پول” را منتقل نمی‌کند؛ سوئیفت “پیام” را منتقل می‌کند.

تاریخچه‌ای کوتاه: چرا سوئیفت به وجود آمد؟

تا پیش از دهه ۱۹۷۰، بانک‌ها برای ارتباط با یکدیگر از سیستم‌های ناکارآمدی مثل تلکس (TELEX) استفاده می‌کردند. سیستم تلکس کند، پر از خطا و ناامن بود. یک اشتباه کوچک در تایپ می‌توانست پول را به جای توکیو به تورنتو بفرستد! در سال ۱۹۷۳، بیش از ۲۰۰ بانک در ۱۵ کشور گرد هم آمدند تا یک زبان مشترک بسازند. نتیجه، تولد شبکه سوئیفت در بلژیک بود. امروز بیش از ۱۱,۰۰۰ موسسه مالی در بیش از ۲۰۰ کشور جهان به این شبکه متصل هستند.

مکانیسم عملکرد: پول چگونه با پیام سفر می‌کند؟

وقتی شما در ایران اروپا سفارش حواله سوئیفت ثبت می‌کنید، اتفاقات زیر در پشت صحنه رخ می‌دهد:

1. صدور پیام (MT103): بانک فرستنده یک پیام استاندارد (شبیه به SMS رمزنگاری شده) حاوی اطلاعات حساب گیرنده، مبلغ و نوع ارز صادر می‌کند.

2. شبکه بانک‌های واسط (Correspondent Banking): از آنجا که بانک مبدأ و بانک مقصد در اکثر مواقع حساب مستقیم نزد هم ندارند، نیاز به بانک‌هایی است که این زنجیره را کامل کنند. این بانک‌ها “کارگزار” نام دارند.

3. تسویه حساب: هر بانک واسط پیام را می‌خواند، در دفاتر خود مبلغی را جابجا می‌کند، کارمزد خود را برمی‌دارد و پیام را به بانک بعدی پاس می‌دهد.

4. رسیدن به مقصد: در نهایت پیام به بانک مقصد می‌رسد و پس از تایید (Verify)، مبلغ به حساب گیرنده می‌نشیند.

چرا حواله دلار وابسته به سوئیفت است؟

حواله دلار (USD Remittance) پادشاه قلمرو سوئیفت است. سیستم بانکداری آمریکا به گونه‌ای طراحی شده که تقریباً تمامی انتقالات بین‌المللی دلار باید از طریق شبکه کارگزاری فدرال رزرو و بانک‌های نیویورکی (از طریق سوئیفت) عبور کند. به همین دلیل است که حواله دلار، چه به مقصد ژاپن باشد چه دبی، نیازمند کد سوئیفت (BIC Code) است.

مزایای اصلی حواله سوئیفت:

• پوشش جهانی (Global Reach): هیچ نقطه کور بانکی وجود ندارد. اگر کشوری بانک دارد، حتما سوئیفت دارد.

• چند ارزی (Multi-Currency): شما می‌توانید با حواله سوئیفت، ین ژاپن، دلار استرالیا، فرانک سوئیس یا یوان چین بفرستید.

• قابلیت ردیابی: هر تراکنش یک کد UETR (یکتا) دارد که به شما اجازه می‌دهد مسیر پول را مرحله به مرحله دنبال کنید.

فصل دوم: کالبدشکافی حواله سپا (SEPA)؛ رویای اروپای بدون مرز

اگر سوئیفت را سیستم جاده‌ای قدیمی و پر پیچ‌وخم جهان بدانیم، حواله سپا یک اتوبان مدرن، مستقیم و بدون عوارضی در قلب اروپاست.
کلمه SEPA مخفف Single Euro Payments Area (ناحیه واحد پرداخت یورو) است.

هدف از ایجاد سپا چه بود؟

اتحادیه اروپا یک مشکل بزرگ داشت: اگر کسی می‌خواست از آلمان به فرانسه یورو بفرستد، باید از سیستم حواله سوئیفت استفاده می‌کرد. این یعنی زمان طولانی و کارمزد بالا، درست مثل اینکه پول را به چین بفرستید!
برای حل این مشکل و تسهیل تجارت آزاد، اتحادیه اروپا تصمیم گرفت “مرزهای بانکی” را پاک کند. در سیستم سپا، انتقال پول بین «لیسبون تا برلین» باید به سادگی انتقال پول بین «تهران تا شیراز» باشد.

جغرافیای سپا: کجاها را پوشش می‌دهد؟

این ناحیه شامل تمام ۲۷ کشور عضو اتحادیه اروپا به اضافه کشورهای منطقه اقتصادی اروپا و چند کشور دیگر است (در مجموع ۳۶ کشور). کشورهایی مثل نروژ، سوئیس و حتی انگلستان (با وجود برگزیت) همچنان عضو سپا هستند.

تفاوت فنی سپا با سوئیفت

برخلاف حواله سوئیفت که وابسته به شبکه بانک‌های کارگزار واسط است، حواله سپا از سیستم تسویه مستقیم (Clearing Houses) استفاده می‌کند. بانک‌ها مستقیماً به یک هسته مرکزی وصل هستند.

• نیازی به واسط نیست (No Intermediaries).

• تسویه حساب‌ها اغلب به صورت دسته‌ای (Batch) و چندین بار در روز انجام می‌شود.

• فرمت حساب‌ها حتماً باید IBAN (شماره شبا بین‌المللی) باشد.

فصل سوم: مقایسه نفس‌گیر؛ حواله سوئیفت در برابر حواله سپا

اینجا همان‌جایی است که باید تصمیم بگیرید. بیایید این دو غول بانکی را در رینگ مسابقه در مقابل هم قرار دهیم.

۱. مقایسه کارمزد (Cost Battle)

• سوئیفت (پر هزینه): در حواله سوئیفت، هزینه نهایی مجموع سه بخش است: هزینه بانک مبدأ + هزینه بانک‌های واسط (که معمولا ۱۵ تا ۵۰ دلار متغیر است) + هزینه دریافت بانک مقصد. این هزینه‌ها می‌تواند یک حواله دلار کوچک را غیر اقتصادی کند.

• سپا (ارزان یا رایگان): شعار سپا این است: «کارمزد داخلی = کارمزد بین‌مرزی». در اکثر بانک‌های اروپایی، ارسال یا دریافت حواله سپا رایگان یا با هزینه‌ای ناچیز (زیر ۱ یورو) انجام می‌شود. البته به عنوان یک ایرانی که از خدمات صرافی استفاده می‌کنید، کارمزد صرافی وجود دارد، اما کسورات بین راهی «صفر» است.

۲. مقایسه سرعت (Speed Battle)

• سوئیفت (کند): یک حواله دلار استاندارد سوئیفت معمولاً بین ۱ تا ۴ روز کاری زمان می‌برد. اگر بانک واسط در منطقه‌ای با تعطیلات متفاوت باشد، یا نیاز به بررسی امنیتی داشته باشد، این زمان بیشتر می‌شود.

• سپا (سریع): حواله سپا کلاسیک (SEPA Credit Transfer) تضمین می‌کند که پول نهایتاً تا پایان روز کاری بعد (Next Business Day) به حساب برسد. اما صبر کنید! نسل جدیدی به نام SEPA Instant آمده که پول را در کمتر از ۱۰ ثانیه منتقل می‌کند، حتی در روزهای تعطیل!

۳. مقایسه ارز (Currency Battle)

• سوئیفت (همه کاره): پادشاه ارزهاست. حواله دلار، حواله یورو، درهم، لیر و…

• سپا (تک‌بعدی): فقط و فقط یورو. شما نمی‌توانید با سیستم سپا، به حساب کسی در آلمان “دلار” واریز کنید. حتی اگر مقصد شما سوئیس باشد که واحد پولش “فرانک” است، حواله سپا به صورت یورو ارسال می‌شود و در بانک مقصد تبدیل ارز صورت می‌گیرد.

۴. مقایسه اطلاعات مورد نیاز (Data Requirements)

• سوئیفت: نام بانک، آدرس دقیق بانک، کد سوئیفت (BIC)، شماره حساب و نام دقیق گیرنده.

• سپا: فقط نام گیرنده و کد IBAN. معمولاً در سیستم سپا نیازی به وارد کردن BIC Code هم نیست چون خودِ ایبان حاوی تمام اطلاعات بانک است.

فصل چهارم: نقش کلیدی “کد سوئیفت” یا BIC چیست؟

حتی در تراکنش‌های غیر سوئیفتی، ما اغلب نام کد سوئیفت را می‌شنویم. BIC مخفف Bank Identifier Code است. این کد ۸ یا ۱۱ رقمی، آدرس دقیق پستی بانک در شبکه جهانی است.
بیایید ساختار یک کد سوئیفت (مثلاً: MELIIBTH) را بشکافیم:

1. چهار حرف اول (MELI): کد نام بانک (مثلاً بانک ملی).

2. دو حرف دوم (IR): کد کشور (ایران).

3. دو حرف سوم (TH): کد موقعیت مکانی (تهران).

4. سه حرف آخر (اختیاری): کد شعبه خاص.

در حواله دلار، وجود این کد الزامی است. بدون آن، سیستم بانکی کور است و نمی‌داند پول را به کدام شعبه در کجای نیویورک یا لندن بفرستد. اما در حواله سپا مدرن، سیستم‌های بانکی اروپا آنقدر یکپارچه شده‌اند که اغلب فقط با داشتن شماره شبا (IBAN) بانک مقصد شناسایی می‌شود و نیازی به وارد کردن دستی BIC نیست.

فصل پنجم: چرا برای حواله دلار نمی‌توان از سپا استفاده کرد؟

این یکی از پرتکرارترین سوالات در بخش پشتیبانی ایران اروپا است:
«من می‌خواهم برای دوستم در بانک دویچه آلمان دلار بفرستم، آیا می‌توانم از روش سپا استفاده کنم که سریع‌تر باشد؟»

پاسخ خیر است. اکیداً خیر.
سیستم سپا، “منحصر به یورو” است. این یک قانون زیرساختی است، نه یک انتخاب. وقتی شما می‌خواهید دلار بفرستید، حتی اگر مقصد قلبِ اروپا باشد، تراکنش شما از شبکه سپا خارج می‌شود و وارد شبکه جهانی سوئیفت می‌شود.
در این حالت، بانک مقصد شما (در آلمان)، نقش یک بانک بین‌المللی را بازی می‌کند که یک تراکنش ارزی خارجی (Foreign Currency Transaction) دریافت کرده است، نه یک تراکنش محلی اروپایی.

چه اتفاقی می‌افتد؟

1. کارمزد بالا می‌رود (چون سوئیفت شده است).

2. زمان طولانی‌تر می‌شود.

3. بانک گیرنده در آلمان ممکن است بابت دریافت ارز غیر یورو، کارمزد تبدیل (Exchange Fee) هم کسر کند.

بنابراین، اگر مقصد شما اروپاست، بهترین کار این است که معادل یورویی آن را از طریق حواله سپا بفرستید، مگر اینکه گیرنده تاکید اکید داشته باشد که دقیقاً دلار لازم دارد و حاضر است هزینه و زمان حواله سوئیفت را بپذیرد.

فصل ششم: انواع مختلف حواله سپا (فقط برای حرفه‌ای‌ها)

اگر قصد دارید حواله یورو بزنید، خوب است بدانید سپا فقط یک نوع نیست. سه نوع اصلی وجود دارد که در صرافی ایران اروپا با توجه به نیاز شما از آنها استفاده می‌شود:

1. SEPA Credit Transfer (SCT) – روش استاندارد

این رایج‌ترین نوع است. برای پرداخت حقوق، فاکتورهای شرکتی و پول‌های معمولی استفاده می‌شود. زمان انجام: یک روز کاری.

2. SEPA Instant Credit Transfer (SCT Inst) – روش فوری

انقلابی در بانکداری! انتقال پول در کمتر از ۱۰ ثانیه در تمام ۳۶۵ روز سال. سقف این نوع حواله در حال حاضر ۱۰۰,۰۰۰ یورو است. اگر شما نیاز اضطراری دارید، ما از مسیرهایی استفاده می‌کنیم که از قابلیت Instant پشتیبانی کنند. (البته هر دو بانک مبدأ و مقصد باید عضو این تکنولوژی باشند).

3. SEPA Direct Debit (SDD) – برداشت مستقیم

این روش بیشتر برای پرداخت قبوض یا اشتراک‌ها کاربرد دارد که اجازه برداشت از حساب را می‌دهد و در بحث حواله‌های ارزی یک‌طرفه کاربردی ندارد.

فصل هفتم: بررسی چالش‌های امنیتی؛ کدام امن‌تر است؟

وقتی پای امنیت وسط باشد، هم حواله سوئیفت و هم حواله سپا استانداردهای نظامی امنیت سایبری را رعایت می‌کنند. اما رویکردشان کمی متفاوت است.

امنیت در حواله سوئیفت:
چون پول از چندین بانک عبور می‌کند، هر بانک فرآیندهای مبارزه با پولشویی (AML) و شناخت مشتری (KYC) خودش را اجرا می‌کند. این یعنی فیلترهای امنیتی چندلایه. برای مبالغ کلان و حواله دلار شرکتی، سوئیفت به دلیل نظارت دقیق، مورد اعتمادترین گزینه برای دولت‌ها و بانک‌های مرکزی است. اگرچه این امنیت باعث کندی می‌شود، اما «اطمینان» ایجاد می‌کند.

امنیت در حواله سپا:
چون واسطه‌ها حذف شده‌اند، اعتماد بین بانک‌های عضو اتحادیه وجود دارد. استانداردها یکپارچه است. اگر تراکنش سپا به هر دلیلی مشکوک باشد، معمولاً سریع‌تر برگشت می‌خورد (Reject) و پول مدت کمتری در وضعیت نامعلوم (Limbo) می‌ماند.

فصل هشتم: راهنمای انتخاب؛ چه زمانی کدام را انتخاب کنیم؟

ما در ایران اروپا این جدول راهنما را برای تصمیم‌گیری سریع شما آماده کرده‌ایم:

فصل نهم: تغییرات آینده؛ مهاجرت به ISO 20022

دنیای بانکداری در حال تغییر است. سیستم حواله سوئیفت در حال پوست‌اندازی است و دارد به استانداردی به نام ISO 20022 مهاجرت می‌کند. این استاندارد جدید اجازه می‌دهد که داده‌های بسیار بیشتری (Data-rich) همراه با پول ارسال شود.
این یعنی چه؟ یعنی در آینده نزدیک، در حواله دلار و سوئیفت هم می‌توانیم فاکتورهای دیجیتال، توضیحات تکمیلی دقیق و اسناد حمل را ضمیمه تراکنش کنیم. این تغییر باعث می‌شود سرعت پردازش خودکار (STP) بالا برود و شاید روزی سوئیفت بتواند در سرعت با سپا رقابت کند. ما در ایران اروپا همواره زیرساخت‌های خود را با آخرین آپدیت‌های جهانی سوئیفت هماهنگ می‌کنیم تا تراکنش‌های مشتریانمان با بالاترین استاندارد روز انجام شود.

نقش “ایران اروپا” در تسهیل این تراکنش‌ها

شاید با خود بگویید: «من که دسترسی مستقیم به بانک‌های خارجی ندارم، دانستن این‌ها چه فایده‌ای دارد؟»
دقیقاً همین‌جاست که نقش ما پررنگ می‌شود. از آنجا که سیستم بانکی ایران از سوئیفت مستقیم محروم است، انجام این حواله‌ها نیاز به دانش تخصصی و کانال‌های مالی در کشورهای ثالث دارد.

تیم ایران اروپا با در اختیار داشتن حساب‌های معتبر شرکتی در زون‌های مختلف بانکی، این امکان را فراهم کرده است که:

1. اگر نیاز به حواله دلار دارید، ما از طریق پارتنرهایمان در امارات یا ترکیه، دسترسی به شبکه سوئیفت را برای شما ممکن می‌کنیم. ما فرمت‌های استاندارد سوئیفت (مثل کدهای OUR/SHA) را تنظیم می‌کنیم تا کمترین کسر وجه را داشته باشید.

2. اگر مقصدتان اروپاست، ما از حساب‌های اروپایی خودمان حواله سپا صادر می‌کنیم. این یعنی گیرنده شما در آلمان یا فرانسه، پول را از یک حساب داخلی اروپایی دریافت می‌کند (بدون حساسیت تحریمی و با سرعت بالا).

سوالات متداول (FAQ)

در اینجا به رایج‌ترین سوالات شما درباره تفاوت سوئیفت و سپا که در بخش پشتیبانی ما مطرح شده، پاسخ می‌دهیم:

۱. آیا حواله سوئیفت همان IBAN است؟
خیر. حواله سوئیفت نام شبکه انتقال پول است. IBAN (International Bank Account Number) فرمت استاندارد شماره حساب است. برای انجام حواله (چه سوئیفت و چه سپا) در اکثر کشورها به IBAN نیاز دارید. در واقع IBAN آدرس است و سوئیفت اداره پست.

۲. آیا انگلستان بعد از برگزیت (Brexit) از سپا خارج شد؟
خیر. با اینکه انگلستان از اتحادیه اروپا خارج شد و واحد پولش پوند است، اما همچنان عضوی از جغرافیای SEPA باقی مانده است. این یعنی شما می‌توانید حواله یورویی (با مکانیزم سپا) به انگلستان بزنید، اما بانک مقصد آن را به پوند تبدیل می‌کند و به حساب می‌نشاند. ولی برای ارسال پوند، همچنان سیستم سوئیفت (یا سیستم داخلی انگلستان FPS) حاکم است.

۳. چرا کارمزد حواله دلار من در رسید ۱۰۰ دلار بوده اما گیرنده ۹۷۰ دلار کمتر گرفته؟
احتمالا شما در حواله سوئیفت گزینه SHA (هزینه مشترک) را انتخاب کرده‌اید و بانک‌های واسط آمریکایی کارمزد خود را از اصل پول برداشته‌اند. در حواله‌های سوئیفت دلار، کارمزدهای مخفی بانک‌های میانی (Intermediary Fees) شایع است. (به مقاله تخصصی ما در مورد کدهای OUR مراجعه کنید).

۴. سقف انتقال در حواله سپا و سوئیفت چقدر است؟
در حواله سپای معمولی سقف قانونی ۹۹۹,۹۹۹,۹۹۹ یورو است (عملا نامحدود)! اما در سپای فوری سقف ۱۰۰,۰۰۰ یورو است. در حواله سوئیفت هم سقفی وجود ندارد اما هرچه مبلغ بالاتر رود، مدارک و حساسیت‌ها (Source of Funds) بیشتر می‌شود. محدودیت اصلی معمولا از سمت صرافی یا بانک مبدا/مقصد است، نه شبکه.

۵. کدام یک برای خرید ملک در اروپا بهتر است؟
قطعاً اگر می‌توانید ارز یورو تهیه کنید، حواله سپا بهتر است. چون در خرید ملک، دقیق بودن مبلغ رسید شده به حساب فروشنده (یا دفتر اسناد رسمی) بسیار مهم است. در سپا، مبلغ بدون یک سنت کسری منتقل می‌شود و شفافیت کامل دارد که برای وکلای ملکی خوشایندتر است.

۶. آیا ایران اروپا رسید رسمی (Proof of Payment) می‌دهد؟
بله. برای حواله سوئیفت، رسید رسمی دارای کد MT103 و برای حواله سپا رسید بانکی معتبر دارای Transaction Reference ارائه می‌شود که قابل ارائه به دانشگاه‌ها، شرکت‌ها و سفارت‌خانه‌هاست.

نتیجه‌گیری

جنگ بین حواله سوئیفت و حواله سپا، جنگ بین خوب و بد نیست؛ بلکه تفاوت در کاربرد است. سوئیفت مانند یک گذرنامه جهانی است که تمام درها را (با هزینه خودش) باز می‌کند، و سپا مانند کارت تردد ویژه‌ای است که در اروپا، شما را از صف‌های طولانی بازرسی نجات می‌دهد.

برای مشتریان ایرانی، درک این تفاوت یعنی مدیریت هوشمندانه سرمایه. اگر فرزندتان در ایتالیا دانشجو است، استفاده از مسیر سوئیفت دلار اشتباهی است که هزینه آن از جیب شما می‌رود. تبدیل ریال به یورو و استفاده از مسیر سپا، ده‌ها دلار در هر تراکنش صرفه‌جویی می‌کند.

کارشناسان ما در ایران اروپا اینجا هستند تا قبل از اینکه حتی یک ریال پرداخت کنید، مسیر بهینه را برای شما ترسیم کنند. “آگاهی”، مهم‌ترین سرمایه شما در بازار ارز است.